CÔNG TY CỔ PHẦN BẢO TỒN DI SẢN VĂN HOÁ VIỆT

• Trang chủ

• Giới thiệu

  • Giới thiệu công ty
  • Năng lực hoạt động
  • Ban Giám Đốc
    • Giám đốc
    • Phó Giám Đốc

• Dự án

  • Bảo tồn di sản vật thể
  • Bảo tồn di sản phi vật thể
  • Kiến trúc hiện đại

• Sản phẩm

  • Tượng pháp
  • Đồ thờ tự
  • Nội thất
  • Sản phẩm khác

• Tin tức

  • Tin tức công ty
  • Điểm tin di sản

• Hỏi đáp

• Liên hệ

Trở lại Đặng Xá - Ông Đồ du xuân cùng Quan họ

14 tháng Giêng gần dịp Lễ Nguyên tiêu, ngôi chùa cổ có cái tên Thanh Lãng làng Đặng Xá, Yên Phong, Bắc Ninh bao năm lặng im tưởng chừng như chìm vào quên lãng, bỗng vang lên những hồi trống động dồn, âm vang rồi lắng xuống để lại những thanh âm ngân nga, trong trẻo rất đỗi quen thuộc của người quan họ. Chính trong không gian huyền ảo, linh thiêng ấy, những thư pháp gia của Công ty CP Bảo tồn Di sản văn hóa Việt lại được dịp phóng bút tặng các liền anh liền chị làng Đặng.

Đó là chuyện của thời hiện tại, nhưng không gian ấy lại khiến chúng tôi nhớ về lần đầu ghé thăm quan họ Đặng. Lúc ấy, chúng tôi về đây, lạ lẫm, trong lòng không giấu nổi sự tò mò về cái gọi là "canh quan họ cổ" mà nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền giới thiệu. Mặc dù đã nghe qua lời kể của anh Hiền, nhưng thật không ngờ quan họ cổ lại thú vị đến thế. Vừa bước xuống xe, thật quá bất ngờ khi đón chúng tôi là những âm sắc trong trẻo nền nã, dạt dào trong làn điệu đón khách của các liền anh, liền chị .Trong trang phục mớ ba mớ bảy, áo the khăn xếp, tay nâng trầu têm cánh phượng, trông họ chẳng khác gì đang đón những mặc khách xưa kia. Bất ngờ nối tiếp bất ngờ, bởi sau đó chúng tôi đã được dẫn tới thăm làng Diềm, cái nôi của quan họ vùng Kinh Bắc, thăm đền Cùng - Giếng Ngọc nổi tiếng với các "ông cá" trăm năm tuổi, rồi lại sững sờ trường bức võng chạm thếp vàng tinh xảo tại đền Đình Diềm cách đó dăm bước.

Rời Diềm, cả đoàn quay trở về Đặng Xá để thưởng thức cỗ quan họ. Không có cơm, thay vào đó là bánh đúc ăn với canh riêu đậm đà dân dã. Chén rượu vừa nâng nửa chừng bỗng chững lại bởi lời ca trang nhã quá đỗi thân thuộc, "nhà em có mâm cơm, đầu mâm đĩa muối, cuối mâm đĩa gừng, mâm đan bát đàn, để xin mời đương quan họ dựng đũa, lên chén, để chúng mình được thừa tiếp đấy ạ". Chúng tôi tự nhủ: "người quan họ quả là cách biết giữ khách". Rồi cứ thế, cả đoàn cùng nhau hòa vào canh hát thâu đêm. Sau lần ấy, chúng tôi đã bén duyên quan họ Đặng tự lúc nào không hay?

Trở lại Đặng Xá lần này khác trước. Thay vì chỉ là khách thăm quan, hôm nay chúng tôi cùng nhóm ca trù Thăng Long muốn góp vui với quan họ Đặng đôi trò cho rôm rả. Một là để mừng Lễ Nguyên tiêu năm Kỷ Sửu cùng lễ đón bằng công nhận di tích lịch sử cho ngôi chùa cổ Thanh Lãng, hai là để mừng cho lớp mầm non quan họ biểu diễn sau bao ngày rèn dũa.

Đoàn xe từ Hà Nội đông hơn lần trước. Có lẽ do nhiều người đã nghe tiếng quan họ làng Đặng qua "canh quan họ cổ" lần vừa rồi nên khi biết về chuyến du xuân lần này, họ quyết không bỏ lỡ. "Tour" du lịch vẫn không đổi. Chúng tôi lại đến thắp hương đền vua bà Thủy tổ Quan họ, thăm Đền Cùng - Giếng Ngọc và đình Làng Diềm - được mệnh danh là ngôi đình đẹp nhất xứ Bắc. Cảnh vật vẫn vậy, nhưng đông vui hơn. "Tháng Giêng là tháng ăn chơi", vùng Kinh Bắc cũng không nằm ngoài thông lệ đó. Tiết trời lạnh nên ao làng cũng hiếm trẻ bơi lội. Chúng còn mãi miết chúi đầu vào một đám chọi gà ngay trên bãi cỏ trước đền thủy tổ quan họ. Anh Hiển, một liền anh làng Đặng tình nguyện làm "hướng dẫn viên du lịch" cho chúng tôi kể: "gần rằm tháng Giêng tại Đền bà vui lắm, nhiều người đi dự Hội Lim đều ghé qua đây thắp hương cho ông bà thủy tổ quan họ rồi thăm các "ông cá" và sờ tượng "mó dái ngựa" lấy may."

Chập tối, cả đoàn bước vào canh quan họ tại chùa Thanh Lãng, làng Đặng. Chị Quýnh, đội trưởng nhóm Quan họ làng Đặng Xá không giấu nổi vui mừng khi biết chúng tôi sẽ góp vui trong canh hát. "Các em biết không, người quan họ xưa níu chân khách đến chơi nhà, dùng dằng nửa ở nửa đi, đến khi chợt tỉnh đã qua ngày. Giờ không chỉ níu chân khách mà còn được giúp vui thế này thì còn gì bằng", chị xúc động. Nếu nhóm ca trù Thăng Long góp vui bằng màn múa hát dâng hương, thì công ty Viet C.H.P tham gia bằng màn trình diễn thư pháp. Dư âm "Phố Ông Đồ" dường như đang lan đến tận vùng Kinh Bắc xa xôi.

Lần này khách về thăm đông hơn nên sân khấu được chuyển từ gian chùa ra mảnh sân gạch, được phủ kín chiếu hoa. Một hồi chiêng trống gióng giả dồn vang mời gọi toàn bộ đoàn chúng tôi cùng các liền anh liền chị vào dâng lễ. Cùng lúc ấy, cả đoàn cùng nhau thành kính bước tới cúi mình lễ thánh, xin phép cho canh hát bắt đầu. Nhóm đào nương trẻ của ca trù Thăng Long mở màn canh hát bằng bài múa dâng hương. Biết rằng người Quan họ hiếu khách, lịch thiệp nhường cho khách biểu diễn trước, nên nhóm chúng tôi cũng mau chóng chuẩn bị bút nghiên sẵn sàng trình diễn. Mấy ai biết rằng, thật khó để gửi gắm tình cảm trân trọng của mình tới các liền anh liền qua câu chữ cha ông. Điều đó khiến chúng tôi trăn trở nhiều. Thế rồi giám đốc Phạm Đức Hân liền nảy ra sáng kiến: "Lời ca quan họ rất hay, trau truốt, mượt mà, thấm đẫm tình người. Chi bằng ta lấy chữ quan họ tặng người quan họ". Vậy là chúng tôi quyết định tặng quan họ Đặng 4 chữ: Duyên - Tình - Nhật - Nguyệt tỏ sự đồng cảm với mối lương duyên liền anh liền chị xưa, những người gửi tình qua câu hát nhưng không được phép kết duyên tơ hồng cùng nhau. Ứng với 4 chữ là 4 câu quan họ:

Màn trình diễn thư pháp của Viet C.H.P bắt đầu ngay sau 3 tiết mục ca trù. Lúc này, dân làng nghe tiếng đàn sáo đổ về chùa rất đông. Khi thư pháp gia Lê Đạt Thức, nhóm thư pháp Nhị Thập Bát Tú đi cùng công ty Viet C.H.P lần này bắt đầu thi triển, cả đám người bỗng im lặng, chỉ còn tiếng đàn sáo lễ nhạc của đám đào kép ca trù Thăng Long làm nền cho màn trình diễn. Có lẽ đây là màn biểu diễn thư pháp độc nhất vô nhị dưới nền nhạc bát âm, đã gây sự hưng phấn mạnh cho cánh phóng viên báo chí và các đài truyền hình đi cùng, tất cả cùng vây quanh đua chen tác nghiệp. Với người quan họ, có lẽ họ quen nghe quan họ chứ chưa được xem biểu diễn thư pháp lần nào nên lấy làm tò mò lắm. Điều ấy phần nào cũng khiến cho các thư pháp gia của Viet C.H.P phấn khởi.

Quả vậy. Nét chữ của thư pháp gia Lê Đạt Thức tin hẳn. Những đường đưa bút dứt khoát, nét mực đều. Có dàn nhạc bát âm đệm vào khiến màn trình diễn như trở nên nhịp nhàng, mạnh mẽ giống như một tác phẩm đồng diễn phối hợp cầm- thư đặc biệt kỳ thú. Một bức, hai bức rồi cả 4 bức thư pháp đều được treo lên cửa chính gian thờ. Màn trình diễn kết thúc bằng tiếng vỗ tay hưởng ứng của người dân Đặng Xá. Chúng tôi ai nấy đều cảm thấy xúc động, bởi lẽ, sau chuyến đi cách đây gần 1 năm, quan họ Đặng đã thực sự là những người bạn thân thiết của công ty. Vì vậy, khi chị Quýnh ngỏ ý muốn nhờ xây dựng giúp dự án lớp truyền dạy quan họ để gửi quĩ Ford xin tài trợ, chúng tôi đồng ý ngay. Thật vui mừng, quĩ Ford đã chấp nhận. Lần này trở lại Đặng Xá, lớp mầm non quan họ đầu tiên đã có thể trình diễn. Thế hệ làng quan họ Đặng Xá đã lên con số 4. Niềm hi vọng mới lưu truyền tinh túy âm nhạc của cha ông lại được thắp sáng trên những khuôn mặt trẻ thơ cất vang bài "khách đến chơi nhà". Cũng chính bằng những lời ca ấy, không dùng trang âm, canh quan họ cổ thực sự bắt đầu.
Bài "đồng ca" "Khách đến chơi nhà" của các mầm non quan họ Đặng Xá mở màn cho canh hát (Ảnh: Công Khanh)
Quả thật, với nhiều người, Đặng Xá chỉ cách Hội Lim 4km nhưng đã đem lại một không khí rất khác. Vẫn cơm quan họ mặn nồng, vẫn câu chào khách ý nhị văn hoa của người Kinh Bắc, nhưng khi hợp người hợp cảnh, lại được tận tai nghe những thanh âm nảy hạt tinh tế, mềm mại của người làng Đặng, khách đến chơi như nuốt từng lời ngấm vào tận gan ruột.
Giờ không còn mấy nghệ nhân để tiếp nối tục kết nghĩa giữa các làng nên khi có hội, các liền anh liền chị các làng bên bèn đến góp vui. Suốt canh hát, các liền anh, liền chị ngồi quây quần quanh sân. Không còn đủ từng cặp hát đối hoàn chỉng, nhưng họ vẫn có thể "khoe giọng" quan họ trời cho của mình. Trong một cặp hát, hai giọng cố gắng tôn lẫn nhau.Chính vì thế, mỗi cặp "song ca" đều tạo nên những âm hưởng hòa quyện, trau chuốt, tuân thủ lề luật. Canh quan họ cổ sẽ thật tuyệt nếu như không có quá đông người đến xem gây ầm ĩ khiến cho các liền anh, liền chị đành phải sử dụng trang âm trong già nửa đầu chương trình.
Gần khuya, khi dân làng đã vãn, trang âm được gỡ đi, ấy là lúc chúng tôi thực sự hòa mình vào không gian cổ nhạc. Không ai bảo ai, cả đoàn ào xuống mảnh sân chùa vây quanh, cận kề các nghệ nhân làng Đặng. Đó mới thực sự là thời đoạn lý thú, sự mộc mạc thấm đậm phẩm chất kỹ thuật thanh nhạc cổ truyền của người quan họ khi đó mới được phô bày toàn bộ. Chả còn ai coi mình là khách, không gian chợt ngưng đọng, đi ngược thời gian như tiếng gọi của cha ông tự ngàn xưa vọng về... "Ăn ở trong rừng, chim kêu vượn hót nửa mừng nửa lo... ối à, hừ la tính tang tình..." Lẽ ra, canh quan họ cổ phải kéo dài đến tận 3, 4 giờ sáng nhưng đang mùa lễ hội nên các liền anh, liền chị chỉ hát đến có chừng mực. Tuy nhiên, canh hát cổ vẫn đủ ba phần: lề lối, giọng vặt và giã bạn. Đặc biệt, hai cụ Bàn và cụ Lịch tuy đã già nhưng soang giọng vẫn còn khỏe lắm. Khi cất lời vẫn mê hoặc cả đám khách ngồi nghe đến mức khi canh hát đã tàn, mọi người vẫn không muốn đứng lên bởi họ đã bị hút hồn bởi lời ca tiếng hát. Tạm biệt quan họ Đặng, chúng tôi lặng lẽ ra về trong niềm vương vấn của tiếng hát giã bạn vẫn văng vẳng đâu đây. Lần bước ra đường cái, có ai đó trong đoàn chúng tôi chợt thốt lên: "Bắt đầu đến lúc ngấm nhất thì phải về!" Trước lúc xe lăn bánh, chị Quýnh cùng anh hai Hiển còn lên xe tạm biệt bằng những câu hát cuối cùng, khiến chúng tôi bồi hồi bịn rịn, mãi không dứt, tưởng như chẳng thể chia tay câu hát da diết... "người ơi người ở đừng về!" Các anh các chị thực sự là những nghệ nhân có tâm có tài, đang phải vật lộn trong bối cảnh quan họ xô bồ thời hiện đại. Ngay từ những ngày đầu thành lập công ty Viet C.H.P, chúng tôi đã mong một ngày nào có thể giúp đỡ phần nào cho những nghệ nhân tồn tại và lưu truyền vốn cổ của cha ông. Tiếp nối thành công của "Phố Ông đồ" tại Hà Nội, niềm vui ấy lại nhân đôi khi chúng tôi được trở về chung tay cùng canh hát cổ làng quan họ Đặng Xá.

 

Ý kiến bạn đọc

Họ tên
Email
Địa chỉ
Ý kiến

Các tin khác

• Tưng bừng khai mạc "Phố Ông Đồ" (19/01/2009)
• Sức sống mới từ làng Quan họ Đương Xá (07/12/2008)
• Chia vui cùng CLB Ca trù Thăng Long nhân dịp giỗ tổ ca trù (07/12/2008)
• Mừng Ca trù Thăng Long thêm tuổi mới (01/09/2008)
• 10 học bổng Hán Nôm cho các thành viên CLB Ca trù Thăng Long (10/08/2008)
• Đèn trời rực sáng đất Hà Nam (05/08/2008)
• Đại lễ tri ân Liệt sĩ thuộc tiểu đoàn 884 (Hà Nam) (24/05/2008)
• Bảo tồn Quan họ Kinh Bắc bằng du lịch (03/05/2008)

CÔNG TY CỔ PHẦN BẢO TỒN DI SẢN VĂN HOÁ VIỆT
Địa chỉ: 18 Cù Chính Lan - P. Khương Mai - Q. Thanh Xuân - TP. Hà Nội
Điện thoại: 04.35665713 - 04.22145917 - Fax: 04.35665713
Email: disanvanhoaviet@vnn.vn - info@disanvanhoaviet.vn
Website được thiết kế bởi VietNAP Jsc.